Michael Pilhofer
Holly Day

Teoria muzyki dla bystrzaków

Wydanie II

Tytuł oryginalny: Music Theory For Dummies®, 2nd Edition

Tłumaczenie: Marcin Machnik

ISBN: ePub: 978-83-246-8881-4, Mobi: 978-83-246-8882-1

Original English language edition Copyright © 2012 by John Wiley & Sons, Inc., Hoboken, New Jersey

All rights reserved including the right of reproduction in whole or in part any form.

This translation published by arrangement with Wiley Publishing, Inc.

Oryginalne angielskie wydanie Copyright © 2012 by John Wiley & Sons, Inc., Hoboken, New Jersey

Wszelkie prawa, włączając prawo do reprodukcji całości lub części w jakiejkolwiek formie, zarezerwowane. Tłumaczenie opublikowane na mocy porozumienia z Wiley Publishing, Inc.

Translation copyright © 2014 by Helion S.A.

Wiley, the Wiley logo, For Dummies, the Dummies Man logo, A Reference for the Rest of Us!, The Dummies Way, Dummies Daily, The Fun and Easy Way, Dummies.com, Making Everything Easier, and related trade dress are trademarks or registered trademarks of John Wiley & Sons, Inc., and/or its affiliates in the United States and other countries, and may not be used without written permission. All other trademarks are the property of their respective owners. John Wiley & Sons, Inc., is not associated with any product or vendor mentioned in this book.

Wiley, the Wiley logo, For Dummies, the Dummies Man logo, A Reference for the Rest of Us!, The Dummies Way, Dummies Daily, The Fun and Easy Way, Dummies.com, Making Everything Easier i związana z tym szata graficzna są markami handlowymi John Wiley and Sons, Inc. i/lub firm stowarzyszonych w Stanach Zjednoczonych i/lub innych krajach. Wykorzystywane na podstawie licencji.

Polish language edition published by Wydawnictwo Helion.

Copyright © 2014.

All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or by any information storage retrieval system, without permission from the Publisher.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Autor oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Materiały graficzne na okładce zostały wykorzystane za zgodą Shutterstock.

Drogi Czytelniku!

Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres

http://dlabystrzakow.pl/user/opinie/temuby_ebook

Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

Dodatkowe materiały do książki można znaleźć pod adresem:

ftp://ftp.helion.pl/przyklady/temuby_ebook.zip

Wydawnictwo HELION

ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice

tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63

e-mail: dlabystrzakow@dlabystrzakow.pl

WWW: http://dlabystrzakow.pl

- Poleć książkę

- Kup w wersji papierowej

- Oceń książkę

- Księgarnia internetowa

- Lubię to! » nasza społeczność

Wolfgangowi i Astrid z wyrazami miłości

Podziękowania od wydawcy oryginału

Jesteśmy dumni z tej książki. Prosimy o przesyłanie wszystkich uwag za pomocą formularza internetowego serii Dummies, który znajduje się pod adresem  http://dummies.custhelp.com.

W wydaniu tej książki pomogli nam między innymi:

Acquisitions, Editorial, and Vertical Websites

Project Editor: Elizabeth Rea

(Previous Edition: Corbin Collins)

Acquisitions Editor: Stacy Kennedy

Copy Editor: Jessica Smith

Assistant Editor: David Lutton

Editorial Program Coordinator: Joe Niesen

Technical Editors: Kyle Adams, Ph.D.,

Karen Ladd, Ph.D.

Vertical Websites: Rich Graves, Doug Kuhn

Editorial Manager: Michelle Hacker

Editorial Assistant: Alexa Koschier

Cover Photos: © iStockphoto.com

Rubén Hidalgo

Cartoons: Rich Tennant (www.the5thwave.com)

Composition Services

Project Coordinator: Nikki Gee

Layout and Graphics: Carl Byers

Proofreader: Susan Hobbs

Indexer: Christine Karpeles

Publishing and Editorial for Consumer Dummies

Kathleen Nebenhaus, Vice President and Executive Publisher

Kristin Ferguson-Wagstaffe, Product Development Director

Ensley Eikenburg, Associate Publisher, Travel

Kelly Regan, Editorial Director, Travel

Publishing for Technology Dummies

Andy Cummings, Vice President and Publisher

Composition Services

Debbie Stailey, Director of Composition Services

Rozdział 2.
Określanie wartości nut

W tym rozdziale:

► Wyjaśnienie kwestii rytmu, bitu i tempa.

► Przegląd nut i ich wartości.

► Liczenie (i klaskanie) dla różnych nut.

► Wprowadzenie nut wiązanych i z kropką.

► Łączenie wartości nut i ich liczenie.

Chyba każdy ma za sobą jakieś lekcje muzyki — albo płatne u miejscowego nauczyciela fortepianu, albo przynajmniej te obowiązkowe w szkole podstawowej. Tak czy siak, z pewnością byłeś już kiedyś proszony o wystukanie lub wyklaskanie jakiegoś rytmu.

Być może w tamtym czasie wydawało Ci się to zasadniczo bez sensu lub służyło jako świetne uzasadnienie konieczności stuknięcia kolegi z ławki w głowę. W każdym razie przygoda z muzyką zaczyna się właśnie od naliczania rytmu. Bez wyraźnego rytmu nie miałbyś do czego tańczyć lub kiwać głową. Chociaż wszystkie pozostałe elementy muzyki (wysokość dźwięku, melodia, harmonia itd.) są cholernie istotne, to bez rytmu nie utworzą żadnej piosenki.

Wszystko wokół Ciebie ma rytm, Ty także. W muzyce rytm to schemat regularnych lub nieregularnych pulsów. Najbardziej podstawowym elementem, jaki zawsze starasz się zidentyfikować w piosence, jest jej rytm. Na szczęście dzięki zapisowi nutowemu łatwo zinterpretować prace innych kompozytorów i uzyskać rytm zgodny z ich zamierzeniem.

Ten rozdział stanowi solidne wprowadzenie w podstawy liczenia nut i odkrywania rytmu, bitu i tempa piosenek.

Poznaj bit

Bit (w muzyce na 4/4 zwany czasem ćwiartką) to pulsacja dzieląca czas na równe odcinki. Dobrym przykładem jest tykanie zegara. W każdej minucie wskazówka sekund tyknie sześćdziesiąt razy, a każde z tych tyknięć to bit. Jeśli przyspieszysz lub spowolnisz wskazówkę, zmienisz tempo tyknięć. Nuty w muzyce informują Cię, co powinieneś zagrać w każdym z tych tyknięć. Inaczej mówiąc, nuty mówią Ci, jak długo i jak często grać określoną wysokość dźwięku w trakcie każdego bitu.

Gdy myślisz o słowie nuta w kontekście muzyki, przypuszczalnie masz skojarzenie z dźwiękiem. Jednak w muzyce podstawowym znaczeniem nuty jest wskazywanie czasu trwania określonej wysokości dźwięku wydobywanego przez głos lub instrument. Ten czas trwania jest determinowany wartością nuty, wskazywaną przez jej rozmiar i kształt. Wartości nut wraz z trzema wcześniejszymi cechami określają rodzaj rytmu, jaki będzie miał uzyskany utwór. Decydują one, czy utwór będzie przebiegał szybko i radośnie, czołgał się wolno i ponuro, czy też rozwijał się w jeszcze inny sposób.

Do rozszyfrowywania rytmu przydatne są pałeczki rytmiczne (grube i twarde cylindryczne instrumenty drewniane). Stukaj więc rytm. Jeśli masz pałeczki, stukaj nimi, a jeśli ich nie masz, klaszcz lub stukaj dłonią o bongosy bądź biurko.

„Usłyszenie” rytmu w głowie (lub „poczucie” go w ciele) jest absolutnie fundamentalne w graniu, niezależnie od tego, czy odczytujesz nuty, czy improwizujesz z kolegami. Jedyny sposób na opanowanie tego podstawowego zadania to ćwiczyć, ćwiczyć i jeszcze raz ćwiczyć. Jeśli chcesz robić postępy w muzyce, musisz się nauczyć podążać za rytmem.

Chyba najłatwiejszym sposobem ćwiczenia pracy ze stabilnym rytmem jest kupienie metronomu. Te urządzenia są dość tanie i nawet te najpośledniejsze powinny wytrzymać wiele lat. Piękno metronomu polega na tym, że można na nim ustawić bardzo różne tempa — od tych najwolniejszych po oszałamiająco szybkie. Jeśli ćwiczysz z metronomem — szczególnie gdy czytasz nuty — możesz ustawić dowolne tempo, w jakim czujesz się swobodnie, a następnie, po rozszyfrowaniu utworu, stopniowo przyspieszać je do tempa zamierzonego przez kompozytora.

Rozpoznawanie nut i ich wartości

Jeśli myślisz o muzyce jako o języku, to nuty są literami alfabetu — czyli podstawowymi elementami tworzącymi utwór muzyczny. Nauczenie się tego, jak różne nuty dopasowują się do siebie w dziele muzycznym, jest równie ważne jak znajomość ich wysokości, ponieważ zmiana wartości nut doprowadza do uzyskania zupełnie innej muzyki. Gdy muzycy mówią o graniu jakiegoś utworu „w stylu” Bacha, Beethovena lub Philipa Glassa, mają na myśli nie tylko progresje akordów lub melodie, lecz w równej mierze charakterystyczne dla danego kompozytora struktury rytmiczne i tempo.

Przegląd nut i ich komponentów

Nuty są zbudowane z trzech komponentów: główki, ogonka i chorągiewki (zobacz rysunek 2.1).

• Główka. Główka to owalna część nuty. Każda nuta ją ma.

• Ogonek. Ogonek to pionowa linia wychodząca od główki. Ósemki, ćwierćnuty i półnuty mają ogonki.

• Chorągiewka. Chorągiewka to krótka linia wychodząca z dołu lub z góry ogonka. Chorągiewkę ma ósemka i każda nuta od niej krótsza.

Ogonek może być skierowany w górę lub w dół, w zależności od położenia na pięciolinii (więcej o pięcioliniach znajdziesz w rozdziałach 4. i 6.). To, w którą stronę jest skierowany, nie ma wpływu na wartość nuty.

Rysunek 2.1. Cała nuta ma tylko główkę, ćwierćnuta ma główkę i ogonek, a ósemka ma główkę, ogonek i chorągiewkę

Zamiast rysować chorągiewkę przy każdej nucie, można je połączyć belką, która jest po prostu estetyczniej wyglądającym wcieleniem chorągiewki. Na przykład rysunek 2.2 przedstawia dwie ósemki z chorągiewkami oraz połączone belką.

Rysunek 2.2. Ósemki można zapisywać z osobnymi chorągiewkami lub ze wspólną belką

Rysunek 2.3 przedstawia szesnastki z chorągiewkami pogrupowane na trzy różne sposoby: jako pojedyncze nuty, jako dwie pary połączone podwójnymi belkami oraz jako grupę połączoną jedną podwójną belką. Sposób zapisu nie ma znaczenia muzycznego, gdyż wszystkie trzy grupy gra się tak samo.

Rysunek 2.3. Grupy szesnastek zapisane na trzy różne sposoby, które gra się tak samo

Na tej samej zasadzie możesz zapisać osiem trzydziestodwójek w dowolny sposób z rysunku 2.4. Zwróć uwagę, że te nuty mają trzy chorągiewki (lub trzy belki). Stosowanie belek zamiast chorągiewek jest po prostu wynikiem dążenia do tego, aby zapis nutowy był czytelniejszy i schludniejszy.

Belki ułatwiają też wykonawcy zorientowanie się w podziałach rytmicznych. Na przykład łatwiej jest, gdy nie musisz przebiegać wzrokiem po odseparowanych szesnastkach, lecz widzisz cztery grupy po cztery szesnastki połączone belkami.

Rysunek 2.4. Podobnie jak ósemki i szesnastki, trzydziestodwójki można zapisać osobno lub połączyć belkami

Odczytywanie wartości nut

Jak być może pamiętasz z lekcji muzyki, każda nuta ma przypisaną wartość. Zanim przejdziemy do drobiazgowego opisu poszczególnych rodzajów nut, spójrz na rysunek 2.5, przedstawiający najczęściej spotykane w muzyce odmiany, uporządkowane w taki sposób, żeby w każdym rzędzie wartość była jednakowa. Zaczynając od góry, mamy całą nutę, poniżej półnuty, potem ćwierćnuty, ósemki i na samym dole szesnastki. Każdy poziom tego „drzewa nut” ma taką samą wartość. Na przykład wartość półnuty to pół całej nuty, a wartość ćwierćnuty to ćwierć całej nuty.

Innym sposobem myślenia o nutach jest wyobrażenie sobie, że cała nuta to ciasto — co nie powinno być trudne, gdyż jest ona zaokrąglona. Aby podzielić ciasto na ćwierćnuty, pokrój je na ćwiartki. Pokrojenie go na osiem kawałków da Ci ósemki itd.

Wartość nuty równa jednemu bitowi ulega zmianie w zależności od metrum utworu muzycznego (zobacz w rozdziale 4.). W najbardziej popularnym metrum 4/4 (czteromiarowym) cała nuta trwa cztery bity, półnuta dwa bity, a ćwierćnuta jeden bit. W tym metrum ósemka trwa tylko pół bitu, a szesnastka zaledwie ćwierć bitu.

Rysunek 2.5. Każdy poziom tego drzewa nut trwa tyle samo bitów

Często ćwierćnuta trwa jeden bit. Na przykład gdy zaśpiewasz: „STA-RY FAR-MER FAR-MĘ MIAŁ”, to każda sylaba oznacza jeden bit (możesz klaskać w trakcie śpiewania), a każdy bit ma długość ćwierćnuty, jeśli piosenka jest zapisana w metrum 4/4. Więcej na temat oznaczeń metrum i liczenia bitów znajdziesz w rozdziale 4.

Cała nuta

Cała nuta trwa najdłużej z wszystkich nut. Na rysunku 2.6 możesz zobaczyć, jak wygląda.

Rysunek 2.6. Cała nuta to pusta w środku elipsa

W metrum 4/4 cała nuta trwa cztery bity (więcej o oznaczeniach metrum znajdziesz w rozdziale 4.). Przez cztery pełne bity nie musisz robić nic poza zagraniem tej nuty i trzymaniem jej. To wszystko.

Zazwyczaj przy liczeniu wartości nuty klaska się lub stuka nutę, a następnie wypowiada na głos pozostałe bity. Całe nuty, takie jak na rysunku 2.7, liczy się w następujący sposób:

KLAP dwa trzy cztery KLAP dwa trzy cztery KLAP dwa trzy cztery

„KLAP” oznacza klaśnięcie dłońmi, a „dwa trzy cztery” wypowiadasz na głos, gdyż nuta ma trwać przez cztery bity.

Rysunek 2.7. Gdy zobaczysz trzy kolejne całe nuty, każda z nich powinna zostać osobno odliczona do czterech

Dla steranego muzyka jeszcze szczęśliwsze jest natrafienie na podwójną całą nutę. Nie spotkasz się z nią zbyt często, ale jeśli tak się stanie, będzie wyglądała jak na rysunku 2.8. Największe szanse zobaczenia jej masz w wolnej muzyce procesyjnej lub średniowiecznej. Gdy zobaczysz podwójną całą nutę, musisz trzymać ją przez czas, jaki zajmuje odliczanie do ośmiu.

KLAP dwa trzy cztery pięć sześć siedem osiem

Rysunek 2.8. Podwójną całą nutę trzeba trzymać przez osiem bitów

Nutę trwającą osiem bitów można zapisać także jako dwie całe nuty połączone łukiem. Łuki omawiamy nieco dalej w tym rozdziale.

Półnuta

Logika podpowiada, co następuje po całej nucie, jeśli chodzi o wartość — oczywiście półnuta. Półnutę trzeba trzymać o połowę krócej niż całą nutę. Wygląda ona tak jak na rysunku 2.9. Gdy liczysz półnuty z rysunku 2.9, przebiega to tak:

KLAP dwa KLAP dwa KLAP dwa

Ponieważ najdłuższą nutą na rysunku 2.9 jest półnuta, doliczasz tylko do dwóch.

Rysunek 2.9. Półnutę trzeba trzymać o połowę krócej niż całą nutę

Załóżmy, że natrafiłeś na całą nutę, po której następują dwie półnuty, jak na rysunku 2.10. W takim przypadku liczysz te trzy nuty w następujący sposób:

KLAP dwa trzy cztery KLAP dwa KLAP dwa

Rysunek 2.10. Cała nuta, po której następują dwie półnuty

Ćwierćnuta

Gdy podzielisz całą nutę o długości czterech bitów na cztery części, uzyskasz ćwierćnuty trwające po jednym bicie. Ćwierćnuty wyglądają tak jak półnuty, lecz mają wypełnioną główkę (zobacz rysunek 2.11). Cztery ćwierćnuty liczy się tak:

KLAP KLAP KLAP KLAP

Ponieważ najdłuższą nutą w tym przykładzie jest ćwierćnuta, liczysz tylko do jednego. Cztery ćwierćnuty trwają tyle samo co jedna cała nuta.

Rysunek 2.11. Każda z tych czterech ćwierćnut zajmuje jeden bit

Załóżmy, że zastąpisz pierwszą ćwierćnutę całą nutą, a ostatnią ćwierćnutę — półnutą, jak na rysunku 2.12. W takim przypadku musiałbyś liczyć tak:

KLAP dwa trzy cztery KLAP KLAP KLAP dwa

Rysunek 2.12. Połączenie całej nuty, ćwierćnut i półnut zbliża nas do tego, co znajdziesz w muzyce

Ósemki i jeszcze krótsze nuty

Gdy zapis nutowy jakiegoś utworu zawiera ósemki i jeszcze krótsze nuty, zaczyna wyglądać nieco onieśmielająco. Zazwyczaj jedna lub dwie grupy ósemek w utworze nie wystarczą, żeby przerazić typowego początkującego ucznia, lecz gdy ten sam uczeń otworzy stronę wypełnioną ósemkami, szesnastkami lub trzydziestodwójkami, wie, że czeka go sporo pracy. Dlaczego? Bo te nuty są zazwyczaj szybkie.

Ósemka (na rysunku 2.13) ma taką długość jak pół ćwierćnuty. Osiem ósemek trwa tyle co cała nuta, co oznacza, że jedna ósemka zajmuje połowę bitu (w metrum 4/4).

Rysunek 2.13. Ósemkę trzyma się przez jedną ósmą czasu trwania całej nuty

Jak policzyć połowę bitu? Bardzo łatwo. Stukaj stopą równo z bitem i klaszcz w dłonie dwa razy na każde stuknięcie.

KLAP-KLAP KLAP-KLAP KLAP-KLAP KLAP-KLAP

Możesz też liczyć w następujący sposób:

RAZ-i-DWA-i-TRZY-i-CZTERY-i

Liczby reprezentują cztery bity, a „i” przypada w połowach bitów.

Wyobraź sobie, że każde tyknięcie metronomu to ósemka, a nie ćwierćnuta. To oznacza, że ćwierćnuta trwa dwa tyknięcia, półnuta cztery tyknięcia, a cała nuta osiem tyknięć.

Podobnie, jeśli utwór zawiera szesnastki, możesz uznać, że jedna szesnastka to jedno tyknięcie metronomu. Wtedy ósemka będzie równa dwóm tyknięciom, ćwierćnuta czterem, półnuta ośmiu, a cała nuta szesnastu tyknięciom metronomu.

Szesnastka ma długość równą jednej czwartej ćwierćnuty, co oznacza, że trwa tyle co jedna szesnasta całej nuty. Szesnastka wygląda tak jak na rysunku 2.14.

Rysunek 2.14. Szesnastka trwa tyle co połowa ósemki

Jeśli masz utwór z trzydziestodwójkami (nuta na rysunku 2.15) pamiętaj, że jeśli trzydziestodwójka równa się jednemu tyknięciu metronomu, to szesnastka zajmuje dwa tyknięcia, ósemka cztery, ćwierćnuta osiem, półnuta szesnaście, a cała nuta trzydzieści dwa tyknięcia metronomu.

Rysunek 2.15. Trzydziestodwójka trwa tyle co połowa szesnastki

Zapewne ucieszy Cię to, że z trzydziestodwójkami nie spotkasz się zbyt często.

Wydłużanie nuty za pomocą kropki lub łuku

Czasem potrzebujesz zwiększyć wartość nuty. W zapisie muzycznym można to zrobić na dwa podstawowe sposoby: za pomocą kropki lub łuku. Poniżej wyjaśnimy każdy z nich.

Wydłużanie nuty za pomocą kropki

Od czasu do czasu w zapisie nutowym zobaczysz kropkę po nucie. Kropka wskazuje, że wartość nuty należy zwiększyć o połowę. Kropki najczęściej stosuje się po półnucie, aby trwała trzy ćwierćnuty, a nie dwie (zobacz rysunek 2.16). O kropce można też myśleć tak: sprawia ona, że nuta trwa tyle co trzy nuty o stopień krótsze (a nie dwie).

Rysunek 2.16. Półnutę z kropką trzeba trzymać o połowę dłużej niż zwykłą półnutę

Rzadziej spotykana, choć także możliwa do zastosowania, jest cała nuta z kropką. Oznacza to, że wartość całej nuty jest przedłużona z czterech bitów na sześć.

Jeśli za nutą zobaczysz dwie kropki — co nazywamy nutą z podwójną kropką — to pierwsza kropka zwiększa czas trwania nuty o połowę jej pierwotnej wartości, a druga kropka — o jedną czwartą jej pierwotnej wartości. Półnuta z dwoma kropkami będzie więc trwała dwa bity plus jeden plus pół bitu, czyli trzy i pół bitu. We współczesnej muzyce rzadko natrafisz na tego typu notację. W dziewiętnastym wieku podwójne kropki lubił stosować kompozytor Richard Wagner.

Łączenie nut za pomocą łuku

Innym sposobem wydłużania wartości nuty jest połączenie jej łukiem z następną, jak na rysunku 2.17. Łuk łączy dwie nuty o tej samej wysokości, tworząc jedną dłuższą zamiast dwóch krótszych. Gdy zobaczysz łuk, po prostu dodaj wartości obu nut. Na przykład ćwierćnuta powiązana z ćwierćnutą daje dźwięk trzymany przez dwa bity:

KLAP-dwa!

Rysunek 2.17. Dwie ćwierćnuty połączone łukiem dają półnutę

Nie pomyl tego łuku z łukiem legato. Wygląda tak samo, lecz łączy dwa dźwięki o różnej wysokości (więcej na ten temat w rozdziale 15.).

Łączenie różnych wartości nut

Raczej nie spotkasz dzieł muzycznych wykorzystujących wyłącznie jeden rodzaj nuty, więc musisz ćwiczyć granie różnych wartości.

Cztery ćwiczenia z rysunków od 2.18 do 2.21 ułatwiają wpojenie sobie bitu i sprawiają, że poszczególne rodzaje nut odcisną swoją wartość w Twoim mózgu. Każde ćwiczenie składa się z pięciu czterobitowych grup (taktów). Takty są oddzielone pionowymi liniami zwanymi kreskami taktowymi (które szerzej omawiamy w rozdziale 4.).

W tych ćwiczeniach klaszczesz na „KLAP”, a liczby wypowiadasz na głos. Gdy zobaczysz połączone KLAP-KLAP, wykonaj dwa klaśnięcia w jednym bicie (czyli dwa klaśnięcia zamiast jak zwykle jednego).

Najpierw zacznij liczyć, a z klaskaniem wejdź po doliczeniu do czterech.

Ćwiczenie 1.

KLAP KLAP KLAP KLAP | KLAP dwa trzy KLAP | KLAP dwa trzy cztery | KLAP dwa trzy cztery | KLAP KLAP KLAP cztery

Rysunek 2.18. Ćwiczenie 1.

Ćwiczenie 2.

KLAP dwa trzy cztery | KLAP dwa trzy cztery | KLAP KLAP trzy KLAP | KLAP dwa KLAP cztery | KLAP dwa trzy cztery

Rysunek 2.19. Ćwiczenie 2.

Ćwiczenie 3.

KLAP KLAP-KLAP KLAP cztery | KLAP dwa trzy cztery | KLAP dwa trzy KLAP | KLAP-KLAP KLAP trzy cztery | KLAP dwa KLAP cztery

Rysunek 2.20. Ćwiczenie 3.

Ćwiczenie 4.

KLAP dwa KLAP cztery | KLAP dwa trzy KLAP | KLAP dwa trzy cztery | raz KLAP trzy cztery | KLAP dwa trzy cztery

Rysunek 2.21. Ćwiczenie 4.

Spis treści

O autorach

Podziękowania od autorów

Podziękowania od wydawcy oryginału

Wprowadzenie

O książce

Konwencje użyte w tej książce

Czego nie musisz czytać

Naiwne założenia

Jak podzielona jest ta książka

Część I. Wprowadzenie do teorii muzyki

Część II. Zestawianie nut ze sobą

Część III. Ekspresja, czyli formy muzyczne, tempo, dynamika i wiele innych zagadnień

Część IV. Dekalogi

Część V. Dodatki

Ikony wykorzystane w książce

Co dalej

Część I Wprowadzenie do teorii muzyki

Rozdział 1. Teoria muzyki? A co to w ogóle jest?

Archeologia narodzin muzyki i teorii muzyki

Zacznijmy od podstaw: fundamenty teorii muzyki

Wyjaśnienie podstaw: nuty, pauzy i bity

Przemieszczanie i łączenie nut

Studiowanie form i kompozycji muzycznych

W jaki sposób teoria może pomóc Twojej muzyce?

Rozdział 2. Określanie wartości nut

Poznaj bit

Rozpoznawanie nut i ich wartości

Przegląd nut i ich komponentów

Odczytywanie wartości nut

Cała nuta

Półnuta

Ćwierćnuta

Ósemki i jeszcze krótsze nuty

Wydłużanie nuty za pomocą kropki lub łuku

Wydłużanie nuty za pomocą kropki

Łączenie nut za pomocą łuku

Łączenie różnych wartości nut

Ćwiczenie 1.

Ćwiczenie 2.

Ćwiczenie 3.

Ćwiczenie 4.

Rozdział 3. Zrób sobie pauzę

Rodzaje pauz

Pauza całonutowa

Pauza półnutowa

Pauza ćwierćnutowa

Pauza ósemkowa i dłuższe

Wydłużanie pauz za pomocą kropki

Ćwiczenie taktów z nutami i pauzami

Ćwiczenie 1.

Ćwiczenie 2.

Ćwiczenie 3.

Ćwiczenie 4.

Ćwiczenie 5.

Rozdział 4. Oznaczenia metrum

Odszyfrowywanie oznaczenia metrum i taktu

Prostota rytmów prostych

Liczenie prostych schematów metrycznych w oparciu o takty

Liczenie w metrum 4/4

Liczenie w metrum 3/4

Liczenie w metrum 3/8

Liczenie w metrum 2/2

Ćwiczenie liczenia w prostych schematach metrycznych

Ćwiczenie 1.

Ćwiczenie 2.

Ćwiczenie 3.

Ćwiczenie 4.

Ćwiczenie 5.

Granie złożonych schematów metrycznych

Liczenie złożonych schematów metrycznych w oparciu o takty

Liczenie w metrum 6/8

Liczenie w metrum 9/4

Ćwiczenie liczenia w złożonych schematach metrycznych

Ćwiczenie 1.

Ćwiczenie 2.

Ćwiczenie 3.

Wyczuwanie pulsacji asymetrycznych schematów rytmicznych

Rozdział 5. Granie do rytmu

Tworzenie schematów akcentowania i synkopy

Zgłębianie ogólnej reguły akcentowania

Synkopa: uderzanie słabej części taktu

Nabieranie rozpędu dzięki przedtaktowi

Nieregularne podziały rytmiczne: triole i duole

Urozmaicanie utworu triolami

Duole

Część II Zestawianie nut ze sobą

Rozdział 6. Nuty jako dźwięki (oraz o tym, gdzie je znaleźć)

Poznaj pięciolinię, klucze i nuty

Klucz wiolinowy

Klucz basowy

Nuty fortepianowe i C razkreślne

Klucze C: altowy i tenorowy

Identyfikowanie półtonów, całych tonów i znaków chromatycznych na pięciolinii

Półtony w praktyce

Skakanie o całe tony

Zmiana wysokości dźwięku za pomocą znaków chromatycznych

Zwiększanie wysokości dźwięku za pomocą krzyżyka

Obniżanie wysokości dźwięku za pomocą bemola

Podwójna zmiana wysokości za pomocą podwójnych krzyżyków i bemoli

Anulowanie krzyżyków i bemoli za pomocą kasowników

Znajdowanie dźwięków na pianinie i gitarze

Szukanie nut na pianinie

Przyciskanie dźwięków na gitarze

Mnemotechniki ułatwiające zapamiętanie nut

Rozdział 7. Opanowanie skal durowych i molowych

Schemat skali durowej

Skale durowe na pianinie i gitarze

Słuchanie skal durowych

Odkrywanie schematów skal molowych

Granie naturalnych skal molowych na pianinie i gitarze

Zabawa z harmoniczną skalą molową na pianinie i gitarze

Tworzenie świetnej muzyki na pianinie i gitarze na bazie melodycznej skali molowej

Słuchanie skal molowych

Rozdział 8. Znaki przykluczowe i koło kwintowe

Koło kwintowe

Krzyżyki: Futro Cioci Grażyny Daj Agresywnej Ewie, Henryku

Bemole: Henryku, Ewie Agrestu Daj Garść Cichaczem, Fajtłapo

Rozpoznawanie oznaczeń tonacji durowych

Identyfikowanie oznaczeń tonacji durowych i pokrewnych molowych

Przegląd znaków przykluczowych

C-dur i a-moll naturalna

G-dur i e-moll naturalna

D-dur i h-moll naturalna

A-dur i fis-moll naturalna

E-dur i cis-moll naturalna

H-dur/Ces-dur i gis-moll/as-moll naturalne

Fis-dur/Ges-dur i dis-moll/es-moll naturalne

Cis-dur/Des-dur i ais-moll/b-moll naturalne

As-dur i f-moll naturalna

Es-dur i c-moll naturalna

B-dur i g-moll naturalna

F-dur i d-moll naturalna

Rozdział 9. Interwały: odległości między dźwiękami

Rozszyfrowujemy interwały harmoniczne i melodyczne

Liczba stopni: liczymy linie i przestrzenie

Znaki chromatyczne: uwzględniamy półtony

Nazywanie interwałów

Rzut oka na prymy, oktawy, kwarty i kwinty

Pryma czysta

Pryma zwiększona

Oktawy

Kwarty

Kwinty

Identyfikowanie sekund, tercji, sekst i septym

Sekundy

Tercje

Seksty i septymy

Tworzenie interwałów

Determinowanie liczby stopni

Determinowanie rodzaju interwału

Interwały wielkie i czyste w skali C-dur

Rozdział 10. Budowa akordów

Tworzenie triad z trzech dźwięków

Podstawa, tercja i kwinta

Triada durowa

Metoda liczenia półtonów

Metoda pierwszego, trzeciego durowego i piątego stopnia

Triada molowa

Metoda liczenia półtonów

Metoda pierwszego, drugiego molowego i piątego stopnia

Triada zwiększona

Triada zmniejszona

Rozwijamy temat: akordy septymowe

Septyma durowa

Septyma molowa

Akord dominantowy septymowy

Akord zmniejszony z septymą małą

Akordy zmniejszone septymowe

Akord molowy z septymą wielką

Przegląd wszystkich triad i akordów septymowych

A

As

H

B

C

Ces

Cis

D

Des

E

Es

F

Fis

G

Ges

Modyfikowanie triad poprzez zmianę ustawienia ich składników i przewroty

Rzut oka na otwarty i zamknięty voicing

Rozpoznawanie przewrotów akordu

Rozdział 11. Progresje akordów

Przegląd akordów diatonicznych, chromatycznych i odmian skal molowych

Identyfikowanie i nazywanie akordów w progresjach

Przypisywanie nazw akordów określonym cyfrom

Przegląd progresji akordów w tonacjach durowych

Przegląd progresji w tonacjach molowych

Dodawanie septymy do triady

Oglądanie (i słuchanie) przykładowych progresji akordów

Zastosowanie wiedzy o akordach do czytania śpiewników i tabulatur

Modulacja na inną tonację

Kadencje w progresjach akordów

Kadencje autentyczne

Kadencja autentyczna doskonała

Kadencja autentyczna niedoskonała

Kadencje plagalne

Kadencje zwodnicze

Kadencja niepełna (półkadencja)

Część III Ekspresja, czyli formy muzyczne, tempo, dynamika i wiele innych zagadnień

Rozdział 12. Elementy składowe muzyki: rytm, melodia, harmonia i struktura piosenki

Ustalenie rytmu

Kształtowanie melodii

Uzupełnianie melodii za pomocą harmonii

Praca z frazami i okresami muzycznymi

Łączenie części utworu w formy muzyczne

Forma jednoczęściowa (A)

Forma binarna (AB)

Forma trzyczęściowa (ABA)

Forma łuku (ABCBA)

Rozdział 13. Rzut oka na klasyczne formy

Kontrapunkt jako objawienie w muzyce klasycznej

Sondowanie sonaty

Zacznijmy od ekspozycji

A teraz coś z zupełnie innej beczki: rozwinięcie

Wrzucamy luz: podsumowanie

Zakręcony jak rondo

Fascynująca fuga

Łączenie form w symfonie

Przegląd innych klasycznych form

Koncert

Duet

Etiuda

Fantazja

Rozdział 14. Przegląd popularnych gatunków i form muzycznych

Poczuj bluesa

Blues dwunastotaktowy

Blues ośmiotaktowy

Blues szesnastotaktowy

Blues dwudziestoczterotaktowy

Trzydziestodwutaktowy schemat ballad bluesowych i country

Czas się zabawić, czyli rock i pop

Jazzowe improwizacje

Rozdział 15. Różnicowanie brzmienia za sprawą tempa i dynamiki

Tempo utworu

Ustalenie uniwersalnego tempa: minim

Utrzymywanie stałego tempa: metronom

Wyjaśnienie terminów opisujących tempo

Przyspieszanie i zwalnianie: zmiana tempa

Dynamika, czyli głośno lub delikatnie

Oznaczenia zmiennej dynamiki

Przegląd innych oznaczeń dynamiki

Przegląd oznaczeń dynamiki związanych z pedałami fortepianu

Przegląd oznaczeń artykulacji dla innych instrumentów

Rozdział 16. Barwa i właściwości akustyczne instrumentu

Kwestia barwy

Atak, czyli jak zaczyna się dźwięk

Tembr: zasadnicza część dźwięku

Wybrzmiewanie, czyli zakończenie dźwięku

Ustawianie zespołu, czyli lekcja akustyki

Część IV Dekalogi

Rozdział 17. Dziesięć najczęściej zadawanych pytań dotyczących teorii muzyki

Dlaczego teoria muzyki jest ważna?

Jeśli potrafię już trochę grać bez znajomości teorii, po co zawracać nią sobie głowę?

Dlaczego tak znaczna część teorii jest zogniskowana wokół klawiatury fortepianu?

Czy istnieje szybki i łatwy sposób nauki czytania nut?

Jak zidentyfikować tonację w oparciu o znaki przykluczowe?

Czy da się przetransponować utwór na inną tonację?

Czy opanowanie teorii muzyki wpłynie negatywnie na moją umiejętność improwizacji?

Czy powinienem znać teorię muzyki, jeśli gram na bębnach?

Skąd się wzięło dwanaście nut?

W jaki sposób teoria muzyki ułatwia uczenie się utworów?

Rozdział 18. Dziesięciu teoretyków muzyki, których powinieneś znać

Pitagoras (ok. 582 – ok. 507 p.n.e.)

Boecjusz (ok. 480 – ok. 524)

Gerbert z Aurillac/papież Sylwester II (ok. 945 – 1003)

Guido z Arezzo (ok. 990 – ok. 1040)

Nicola Vicentino (1511 – ok. 1576)

Christiaan Huygens (1629 – 1695)

Arnold Schönberg (1874 – 1951)

Harry Partch (1901 – 1974)

Karlheinz Stockhausen (1928 – 2007)

Robert Moog (1934 – 2005)

Część V Dodatki

Dodatek A Na płycie

Lista ścieżek

Dodatek B Tablica akordów

Dodatek C Słowniczek

Umowa licencyjna końcowego użytkownika z wydawnictwem John Wiley & Sons